حسن پيرنيا ( مشير الدوله )

2680

تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )

سيستان در كنار رود هيرمند است ) و عراق عجم و هرات بدست آمده . سكّه عراق عجم از اردوان نامى است با اين نوشتهء منقوش ، آراق‌ملكو ، يعنى پادشاه عراق و نيز از همدان از ارد مدائى ( يعنى مادى ) . در باب علائم بايد گفت ، كه بيشتر تقليد از يونانيها و سلوكيها است ، ولى هلال و ستاره بايد تقليد از بابل باشد ، عقاب از روميها و عقاب با بالهاى گشاده از هخامنشىها ، زيرا كزنفون ، چنان كه در كتاب دوّم گذشت ، در دو جا گويد ، كه علامت شاه عقابى بود زرّين با بالهاى گشاده ، ولى اين علامت ديده نشده . بر سكّه فرهاد پنجم عقاب نيمتاجى بمنقار گرفته . بر مسكوكات اشكانى شكل زن ندرتا نقش شده ، ولى سكّهء فرهاد پنجم صورت مادر او را داراست . صورت خود شاه بر يك طرف سكّه و صورت موزا ( يا ترموزا ) بر طرف ديگر به خوبى نمايان است ، ولى نبايد تصوّر كرد ، كه صورت زن فقط بر سكّهء اين شاه ديده مىشود . يكى دو سكّهء ديگر هم بدست آمده ، كه پشتش داراى صورت زن است ، ولى محقّق نيست ، كه اينها كيانند و سكّه‌ها از كيست . درجهء قلّت يا كثرت مسكوكات اشكانى ، كه بدست آمده چنين است : از اشك اوّل ارشك از همه كمتر يافته‌اند . از سايرين درجهء كم و زيادى متناسب با تقدّم و تأخّر آنها از حيث زمان است ، يعنى عدّه سكّه‌هاى شاه مؤخّر بيش از سكّه‌هاى شاهان مقدّم است . بر سكّه سر شاه نقش شده ، ولى سكّه‌اى هم بدست آمده ، كه شاه بر اسب سوار است . تاجها مختلف الشّكل است و نيمتاجها نيز . بعض سكّه‌ها زنجيره دارد و برخى آن را فاقد است . كيفيّات ديگر از گراورهاى اين كتاب ديده مىشود و از اين جهت بذكر آن نميپردازيم ، بالاخره بايد گفت ، كه هرچند سكّه‌هاى اوايل دوره پارتى ظريف‌تر از مسكوكات اواخر آندوره است ، ولى كليّة سكّه‌هاى اشكانى از حيث ظرافت پست‌تر از سكّه‌هاى دولت ساسانى است . چنان كه از مسكوكات اشكانيان پارتى مشاهده مىشود ، شاهان اشكانى چيزهاى